رویداد دورگا پوجا (Durga Puja) زمانی است که در آن کل جمعیت کشور هند (India) خوشحال هستند؛ این خوشحالی در ایالت بنگال غربی (West Bengal) رنگ و بوی بیشتری دارد. در این فستیوال ساکنین کشور هند قدرت الهی زنان را جشن می گیرند؛ دورگا پوجا یک فستیوال هندی است که در آن شکست ماهیشاسورا (Mahishasura)، اهریمن بوفالو، به دست الهه دورگا جشن گرفته می شود.

– افسانه دورگا پوجا

 

طبق افسانه های هندی یک آسورا (Asura)، نژادی از خدایان، به نام ماهیشاسورا یک بار گروهی از پرهیزگاران را مجبور کرد که یک طلسم را از لرد برهما (Lord Brahma) بگیرند؛ برهما طلسم را به پرهیزگاران داد و تضمین کرد که هیچ فرد مذکری نمی تواند به ماهیشاسورا آسیب بزند. این طلسم باعث شد که ماهیشاسورا مطمئن شود که قدرت و امنیت کاملی را به دست آورده است و با استفاده از قدرت جدید خود سرزمین آسورا را فتح کند و برای حمله به بهشت که همه خدایان در آن فرمانروایی و زندگی می کردند، نقشه بکشد.

خدایان از ترس شکست خوردن از ماهیشاسورا و سپاه قدرتمند او به درگاه شیوا (Shiva)، برهما و ویشنو (Vishnu) دعا کردند، به همین دلیل این سه خدا به همراه خدایان دیگر همه قدرت خود را متمرکز و زنی را با نام دورگا با چندین دست و صورتی زیبا اما عصبانی خلق کردند. دورگا با قدرتمندترین سلاح ها و زیباترین جواهرات و لباس ها مجهز شد؛ او از برهما یک گلستان و دیگ آب، از شیوا یک نیزه سه شاخ و از ویشنو یک دیسک فلزی گرفت.

دورگا بعد از دریافت این هدایا به یک ماهیت خالص و نیروی الهی و به شکل دیگری از پارواتی (Parvati)، همسر شیوا تبدیل شد. او بعد از درخواست خدایان با ماهیشاسورا جنگید و سپاه او را شکست داد و ماهیشاسورا را نابود کرد. این پیروزی به دلیل اینکه جنگ بین دورگا و ماهیشاسورا ده روز طول کشید، ویجی آداشمی (Vijayadashmi) یا دوسهرا (Dussehra) به معنی پیروزی در روز دهم نامیده شده است. دوسهرا با روز جنگ لرد راما (Lord Rama) علیه راوانا (Ravana) که سیتا (Sita)، همسر لرد راما، را دزدیده بود، همزمان است.

 

– فستیوال دورگا پوجا

 

این فستیوال با نام ناوراتری (Navratri) به معنی نه شب شناخته می شود؛ در این فستیوال نه شکل از الهه دورگا عبادت می شود. دورگا پوجا یا ناوراتری در ماه هندی آشوین (Ashwin) که با ماه های سپتامبر و اکتبر همزمان است، به مدت چهارده روز جشن گرفته می شود. طبق نوشته های کتاب مقدس هندو این فستیوال باید در فصل بهار جشن گرفته شود، با وجود این در کتاب رامایانا (Ramayana) نوشته شده است که لرد راما از الهه دورگا قبل از شروع جنگش با راوانا در فصل پاییز درخواست کمک کرده است؛ ظاهرا به دلیل اینکه لرد راما در زمانی نامناسب الهه دورگا را بیدار کرده است، به درخواست او آکال بودهان (Akaal Bodhan) می گویند. امروزه بجز در مناطقی از بنگال غربی، تریپورا (Tripura) و آسام (Assam) این جشن در فصل پاییز برگزار می شود.

 

– آثار هنری دورگا پوجا (DURGA PUJA PANDALS)

 

در فستیوال دورگا پوجا آثار هنری زیادی نمایش داده می شوند اما هیچ یک از این آثار هنری مثل نقاشی های بزرگ و زیبایی که الهه دورگا و فرزندانش لرد گانش (Lord Ganesh) و لرد کارتیکیا (Lord Kartikeya) را در حال مبارزه با ماهیشاسورا نشان می دهند، مهم نیستند. در بعضی از این نقاشی ها تصاویری از لرد لاکشمی (Lakshmi) و لرد ساراسواتی (Saraswati) هم به عنوان فرزندان الهه دورگا کشیده می شود. در این تصاویر این خدایان در کنار تصاویری از حیوانات مورد احترامشان کشیده می شوند؛ مثلا دورگا در تصویر زنی قدرتمند و عصبانی که در حال زدن ماهیشاسورا با کمک یک شیر یا ببر است، کشیده می شود. در بعضی از تابلوها دو فرزند دورگا هم در کنار او نمایش داده می شوند. هزینه کشیدن و آماده کردن این تابلوها در گذشته توسط افراد جامعه تامین می شد اما هم اکنون گروه های شرکتی این هزینه ها را پرداخت می کنند.

 

– مجسمه سازی

 

ساختن یک مجسمه در فستیوال دورگا پوجا روند مخصوص به خود را دارد. این پروسه برای شرکت کنندگان یک فرآیند مقدس است و به همراه تشریفات زیادی انجام می شود. برای ساختن این مجسمه ها در روزی که فستیوال راث یاترا (Rath Yatra) برگزار می شود، خاک رس مورد نیاز از سواحل رودخانه و در صورت امکان رودخانه گنگ (Ganges) برداشته می شود. بعضی از شرکت کنندگان در ساخت مجسمه های خود از مواد مصنوعی استفاده می کنند اما برخی دیگر ترجیح می دهند که در ساخت این آثار هنری از مواد سالم و بی ضرر مثل خاک رس استفاده کنند.

کلکته (Kolkata) محل اصلی برگزاری فستیوال دورگا پوجا است. تابلوها و مجسمه هایی که در این مکان ساخته می شوند، اندازه بزرگ تری دارند و زیبا و خلاقانه تر هستند. بسیاری از گروه های شرکت کننده از این آثار هنری به عنوان الگو استفاده می کنند. بعضی از این آثار هنری با الهام گرفتن از شخصیت هایی داستانی مثل هری پاتر (Harry Potter) یا تمدن های مهم تاریخی مثل اینکاها (Incas) یا مصریان (Egyptians) ساخته می شوند. هر سال در زمان برگزاری فستیوال دورگا پوجا میلیون ها نفر در کلکته دور هم جمع می شوند تا آثار هنری ساخته شده توسط شرکت کنندگان را ببینند.

مکان نمایش دادن این آثار هنری بزرگ ترین نمایشگاه روباز را در دنیا ایجاد می کند. هر سال هزاران اثر هنری در این نمایشگاه در معرض عموم گذاشته می شوند. گاهی چندین ماه طول می کشد تا یک مجسمه ساز یا هنرمند بتواند اثر هنری خود را برای نمایش دادن در این فستیوال آماده کند؛ هنرمندان در این فستیوال برای خلق بهترین اثر هنری با یکدیگر رقابت می کنند؛ هر اثر هنری فرهنگ ایالتی را که آن اثر در آن خلق شده است، نمایش می دهد. شهر کلکته بیشترین تنوع را در خلاقیت و معیارسازی دارد.

 آثار هنری ساخته شده برای نمایش در دورگا پوجا مهمترین ویژگی این فستیوال هستند به همین دلیل علاقمندان از سرتاسر کشور و حتی خارج از کشور هند به شهر کلکته می آیند تا از این آثار بازدید کنند.

 

– جشن های فستیوال دورگا پوجا

 

جشن هایی که در فستیوال دورگا پوجا برگزار می شوند، از صبح زود زمانی که برنامه رادیویی دو ساعته ماهیشاسوراماردینی (Mahishasuramardini) پخش می شود، آغاز می شوند. از ده سال پیش تا به امروز تمام ساکنین هند و مخصوصا ساکنین بنگال در این برنامه به صدای بیرندرا کریشنا بهادرا (Birendra Krishna Bhadra) و پنکاج کومار مولیک (Pankaj Kumar Mullick) گوش می دهند و اشعار دوی ماهاتمیام (Devi Mahatmyam) را همراه با این دو خواننده می خوانند. ساکنین هند هنوز هم به فیلمبرداری از برنامه هایشان در فستیوال دورگا پوجا علاقمند هستند.

در طول برگزاری این فستیوال مردم لباس های جدیدشان را می پوشند و به همراه دوستانشان برای بازدید از آثار هنری و خوردن غذاهای لذیذ بنگالی به فستیوال می آیند. این رویداد سرگرمی های زیادی را در خود دارد؛ در این جشن مردم به خیابان ها می آیند و همه شهر تزئین می شود. زنان متاهل در آخرین روزهای این رویداد به این فستیوال می آیند و در جشن سیندور خلا (sindoor-khela) پیشانی و صورت یکدیگر را با شنگرف قرمز تزئین می کنند. شنگرف قرمز در فرهنگ هند علامت اصلی وضعیت تاهل یک زن است؛ در این رویداد زنان متاهل با هم احوال پرسی می کنند، به هم شیرینی می دهند و به خانه یکدیگر می روند؛ در بعضی از ایالت ها دختر خانه به عنوان نمادی از الهه دورگا ستایش می شود.

فستیوال دورگا پوجا همچنین مکانی برای برگزاری تشریفات مذهبی مهمی به نام آرتی (Aarti) است؛ این مراسم ها با آوردن تزئینات و گل های زیبایی انجام می شوند. مهم ترین روزهای این فستیوال ده روزه، روزهای هفتم تا دهم این رویداد هستند. در این سه روز ، مجسمه های الهه دورگا در آبگیرهای بزرگی غسل داده می شوند؛ بعد از انجام این کار مجسمه ها در تعداد زیاد مثل مجسمه گانش چاتورتی (Ganesh Chaturthi) حمل می شوند.

حمل مجسمه الهه دورگا نشانه رفتن این الهه به خانه اش که هیمالایاس (Himalayas) نام دارد، است؛ مکانی که پارواتی و شیوا هم در آن زندگی می کنند. بعد از اینکه مجسمه ها غسل داده شدند، مردم به خانه هایشان می روند تا به یکدیگر شیرینی بدهند، دوستان و اعضای خانواده خود را ببینند و مهمانی بگیرند.

در این جشن ده روزه مردم در یک رقص سنتی به نام دهوناچی نریتیا (dhunachi nritya) هم شرکت می کنند. دهوناچی یک لامپ سفالی است که با پوست آتشین نارگیل تزئین می شود. در این مراسم هر شرکت کننده انتهای لامپ را با دهان خود می گیرد و با ضربه یک طبل بزرگ می رقصد. این نمایش زیبا ترکیبی از تعادل و اجرای هنرمندانه را نشان می دهد. دورگا پوجا در سایر نقاط کشور هند هم تقریبا به همین شکل جشن گرفته می شود؛ البته هر ایالت با تفاوت های کوچکی که نشان دهنده فرهنگ آن ایالت است، این فستیوال را برگزار می کند. این فستیوال همچنین توسط تعداد زیادی از یهودیان هندی و افراد زیادی در سرتاسر جهان جشن گرفته می شود.

فستیوال دورگا پوجا 2018 در تاریخ 26 سپتامبر (23 مهر) و جشن ویجی آداشمی 2018 در تاریخ 30 سپتامبر (27 مهر) برگزار می شود. دورگا پوجا یک فستیوال بسیار زیبا است و هر سال تعداد زیادی از بازدیدکنندگان را از سرتاسر جهان به خود جذب می کند. این فستیوال در فیلم ها، برنامه های تلویزیونی، نمایش های رادیویی و رسانه های محبوب پخش می شود.